Eric van Diessen ontmoet inspirerende voorvechters tijdens zijn studiereis naar Zambia

Eerder dit jaar plaatsten we al een interview met Eric van Diessen, één van de winnaars van ‘World Briefing: Telling the Malaria Story’. Voor deze wedstrijd, georganiseerd door Novartis en Malaria No More, won hij met zijn artikel over malariabestrijding een studiereis naar Zambia. Inmiddels is hij van die reis teruggekeerd en deelt hij graag zijn ervaringen met ons allemaal:

1. Met wie heb je de studiereis ondernomen?

Ik heb de studiereis samen met Peter Crauwels (België) en Jennel Cheng (Filippijnen) ondernomen. We werden begeleid door Caterina Cappacioli (Italië) van Novartis. Bij onze ontmoeting op London Heatrow was het duidelijk dat wij alle drie enthousiast waren om naar Zambia af te reizen!

2. Je gaf in je vorige interview aan dat je al verschillende keren in malaria-endemische gebieden in Afrika bent geweest. Was dit je eerste keer in Zambia? En zo ja, kun je ons kort iets vertellen over de malariaproblematiek in dit land?

In 2006 heb ik een periode in Zuidelijk Afrika rondgereisd, waaronder ook Zambia. Hoewel ik destijds in de gelegenheid was om via kennissen diverse ziekenhuizen te bezoeken, vind ik het lastig om de situatie ten aanzien van de malariaproblematiek te vergelijken met 2010. Ik heb me laten vertellen dat met name de laatste jaren de morbiditeit- en mortaliteitcijfers sterk zijn gedaald. Tijdens deze studiereis hebben we diverse betrokkenen kunnen spreken over deze verbeteringen in de malariazorg. Het “Malaria Control Program” is, mede door een combinatie van maatregelen, een succes!

3. Je hoopte in Zambia meer inzicht te krijgen in voorlichtingprogramma’s en nieuwe intiatitieven op het gebied van malariabestrijding en inspirerende voorvechters te ontmoeten. Zijn deze verwachtingen uitgekomen?

Gedurende onze studiereis zijn wij overladen met informatie. Het succes van het “Malaria Control Program” is ook het succes van het afstemmen van diverse maatregelen. Het aanbieden van effectieve anti-malariamedicatie in de vorm van nieuwe ACTs (Artemisinine gebaseerde CombinatieTherapie) voor een non-profit prijs door Novartis Malaria Initiative; op grote schaal aanbieden van geïmpregneerde klamboes en het sprayen van insecticide in huizen zijn effectieve maatregelen gebleken om malaria onder controle te krijgen. Een volgende stap is eliminatie van de malariaparasiet. Hiervoor worden er in Zambia diverse (nieuwe) initiatieven tot ontwikkeling gebracht. Zo worden nieuwe casussen van malaria goed in kaart gebracht en worden personen in de nabijheid van een malariapatiënt preventief gescreend. Dit is mede mogelijk geworden door de beschikking over nieuwe snelle diagnostieketesten (Rapid Diagnostic Testing - RDTs). Op deze manier worden asymptomatische dragers – dit zijn personen die drager zijn van de malariaparasiet zonder dat ze ziek zijn, maar de infectie wel kunnen doorgeven! – van de malariaparasiet ook behandeld.

Voor de ontwikkeling en uitvoering van nieuwe preventieve maatregelen heb je natuurlijk betrokken en gemotiveerde personen nodig. Tijdens onze studiereis waren wij in de gelegenheid deze voorvechters te ontmoeten. Van locale artsen en clinical officers, tot personen die zich bezig hielden met het verbeteren van therapietrouw en logistieke aanvoer van medicatie. Stuk voor stuk inspirerende ontmoetingen.

4. Wat of wie heeft het meeste indruk gemaakt op je?

De eerste dag bezochten wij het district hospital in Chongwe District, 50km ten oosten van Lusaka. Wij werden daar rondgeleid in het ziekenhuis door de Zambiaanse dokter. Hij vertelde ons over de diverse preventieve maatregelen die daar zijn doorgevoerd binnen de malariabestrijding. Het resultaat was duidelijk te zien in het patiëntenoverzicht van de laatste maanden: de patiënten met de diagnose malaria waren op twee handen te tellen. Dit vormde een groot contrast met het patiëntenoverzicht van het Ugandese ziekenhuis waar ik eerder dit jaar enkele maanden werkte. Daar stierven dagelijks kinderen aan de gevolgen van een malaria-infectie. Voor mij was dit het ultieme bewijs dat de malariabestrijding werkt!

5. Op welke wijze heeft deze studiereis je kijk op malariabestrijding verbreed of veranderd of is deze reis van invloed geweest op jouw visie op malariabestrijding?

Allereerst ben ik gaan inzien dat een goede organisatie essentieel is in de malariabestrijding. Beschikbaarheid over de juiste kennis is daarbij een vereiste. Verschillen in klimaat, geografie en bevolking maakt dat iedere regio een aangepast strijdplan nodig heeft. Daarnaast is een langdurige betrokkenheid noodzakelijk. Een goed voorbeeld daarbij is het eiland Zanzibar. In de jaren zestig en tachtig werd de malaria-incidentie sterk gereduceerd door effectieve malariabestrijding. Op het moment dat deze maatregelen echter werden gestopt, was de malaria-incidentie snel terug op het oude niveau. Langdurige betrokkenheid van organisaties en nationale overheden (zowel in tijd als in middelen) is mijns inziens een vereiste om duurzamer effect te bereiken in de malariabestrijding.

6. Heb je door je ervaringen in Zambia en de mensen die je hebt ontmoet ideeën opgedaan hoe er meer aandacht kan worden gegenereerd voor de malariaproblematiek?

Een belangrijke vraag. Het aantal organisaties wat betrokken is in de strijd tegen malaria is groot. Al deze organisaties dragen bij in het oplossen van de malariaproblematiek. Maar ondanks de recente successen in het terugdringen van het ziekte- en sterftecijfer in enkele endemische landen, blijft het probleem groot. Enerzijds is het belangrijk dat malaria hoog op de politieke agenda’s komt. Internationale betrokkenheid bij de malariabestrijding moet doorgaan, ook in tijden van financiële crisis. Anderzijds is het van belang meer mensen bewust te maken van de omvang van het probleem. Nieuwe sociale media kunnen hierbij goed worden ingezet, maar ik denk dat voortdurend nieuwe initiatieven noodzakelijk zijn om malaria onder de aandacht te houden. Waarom geen malaria-belasting invoeren als we afreizen naar endemische gebieden? Dit bedrag zou verwaarloosbaar zijn in verhouding tot wat wij uitgeven aan malariaprofylaxe als we, bijvoorbeeld, naar Afrika afreizen.

7. Krijgt jouw betrokkenheid bij dit initiatief nog een vervolg? Zo ja, in welke vorm?

Ja. Ik wil graag betrokken blijven bij dit initiatief. De vorm hiervan is nog onduidelijk. Educatie en voorlichting over de malariaproblematiek spreken mij aan, zowel in het Westen als in malaria-endemische gebieden. Daarnaast hoop ik als arts-onderzoeker vanuit mijn expertisegebied een bijdrage te kunnen gaan leveren aan de malariabestrijding en de bijkomende klinische zorg in Afrika. Ook hier wordt aan gewerkt. Wordt vervolgd!

Eric en Margret van Malaria No More! Nederland hebben eind februari 2011 een bespreking gehad over Eric’s betrokkenheid en er is afgesproken dat Eric op basisscholen gastlessen over malaria gaat geven. Dat sluit mooi aan bij het lespakket over malaria dat sinds kort via de website te downloaden is.