Preventie
Alhoewel er nog geen vaccin ontwikkeld is waarmee kinderen en volwassenen beschermd kunnen worden tegen malaria, is malaria wel goed te voorkomen. Dat kan op verschillende manieren.
Het aanpakken van de leefomgeving van de mug
Muggen broeden in stilstaand water. Door deze wateren droog te leggen of af te dekken, ga je uitbreiding van de muggenpopulatie tegen. Tevens kun je de mug te lijf gaan door zg. IRS (Indoor Residual Spraying) waarbij je de wanden en plafonds van huizen zorgvuldig besproeit met pesticiden zoals DDT. Deze benadering lag ten grondslag aan de malariabestrijding in het verleden en was succesvol als onderdeel van een controlestrategie in sommige gebieden waar malaria op geringe schaal voorkwam (zoals in Washington DC). Zo'n 30 jaar lang is IRS echter afgeraden mede door de toenemende resistentie van de malariamug tegen insecticiden en de zorgen om de gevolgen van insecticiden op de omgeving en de gezondheid. In september 2006 verklaarde de WHO (World Health Organization) op basis van wetenschappelijk onderzoek dat zij IRS weer als effectief middel zal promoten in de strijd tegen malaria. Een juiste toepassing van de methode is daarbij een voorwaarde zoals het sproeien met aanbevolen en geautoriseerde pesticiden. De WHO steunt landen bij het verzamelen en analyseren van gegevens, bij het bepalen of IRS binnen de nationale context een effectieve methode zal zijn, en bij het plannen en uitvoeren van de interventie.
De kansen op blootstelling van de mens aan de geïnfecteerde mug beperken
Dit preventieve middel bestaat uit het gebruiken van matten, het ophangen van doeken voor ramen en deuren en het slapen onder muskietennetten (klamboes) die alle geïmpregneerd zijn met een aanbevolen insecticide. Eén klamboe kan al het leven van drie kinderen beschermen.
Mochten deze middelen niet voorhanden zijn, dan is het aanbevolen om armen en benen te bedekken (door shirts met lange mouwen en lange broeken) zodra de avond invalt.
Voorlichting
Bij de inzet van deze preventieve maatregelen is het belangrijk dat de Afrikaanse bevolking duidelijk onderwezen en voorgelicht wordt om deze blijvend en op de juiste wijze toe te passen. Het is immers gebleken dat zonder een bewustwordingsproces er geen gedragsverandering optreedt en dat klamboes ongebruikt in de verpakking blijven staan of als visnetten worden gebruikt met alle gevolgen van dien.
Profylaxe
Een profylaxe is het geven van medicijnen aan personen zonder dat vastgesteld is dat deze personen ook werkelijk ziek zijn. Deze preventieve maatregel is effectief gebleken voor de bescherming van zwangere vrouwen, één van de twee grootste risicogroepen van malaria. Zij kunnen tegen de gevolgen van malaria beschermd worden door hen preventief te behandelen. Deze zg. IPT (Intermittent Preventive Treatment, periodieke preventieve behandeling) wordt in het tweede en derde trimester van de zwangerschap toegediend d.w.z. de periodes van maand 3-6 en maand 7-9. Op deze manier worden de effecten van malaria ondervangen, mocht de zwangere vrouw malaria hebben zonder dat dit microscopisch is vastgesteld. Dergelijke effecten zijn o.a. bloedarmoede bij de moeder, laag geboortegewicht, groeiachterstand of doodgeboorte van het kind. Er is echter nog niet door alle landen een beleid geformuleerd over IPT.
Profylaxe gebruik van anti-malariamedicijnen wordt verder voorgeschreven aan met name reizigers die voor een bepaalde periode aan malariamuskieten zijn blootgesteld. Als het echter op gemeenschapsniveau ingezet wordt, is gebleken dat de parasiet resistentie ontwikkelt tegen medicijnen. Deze resistentie bemoeilijkt tevens de behandeling van malaria op het moment dat de ziekte zich openbaart. Daarom is het ook van groot belang dat deskundigen een IPT bij zwangere vrouwen begeleiden en erop toezien dat een correcte hoeveelheid van het juiste middel op de toegestane momenten in de zwangerschap wordt toegediend.
